Bir bahar akşamı rastladım size

Sevinçli bir telaş içindeydiniz

Derinden bakınca gözlerinize,

Neden başınızı öne eğdiniz?

Evet, efendim bu mısraları mırıldanıyordum, dizeleri aynen uygular vaziyette. Lakin ben bu dizeleri bir ahu için değil; bir Turkmag.com konusu için mırıldanıyormuşum da haberim yokmuş.

İstiklal’de etrafa baka baka, sıfatları süze süze ilerlerken karşılaştım kendisi ile. Her daim uğradığım, uğramaya çalıştığım Yapı Kredi Kültür Merkezi vitrininde göz göze geliverdik. İlk önceleri ismi itibarı ile Polonya menşeli olduğunu düşündüğüm sanatçı hakkında ilk intibamın yanlış olduğunu yaptığım küçük araştırma sayesinde öğrendim. Uzun zamandır da bu öğrendiklerimi sizlerle paylaşma gayreti içerisindeydim.
Nasip bugüneymiş :)

Saygıdeğer okuyucum, öncelikle konuyu açıklama geciktiğim için kusura kalmayın. Lakin Turkmag.com yapı itibarı ile ne bir ansiklopedi, ne de bir sözlük. Özgün cümlelerle bezeli, ilgili konulara ilişkin kişisel menkıbeler kümesi o kadar. Bu sebeple daha kişisel yaklaşılıyor konu açıklamalarında kurulan cümlelere, takdir edeceğiniz üzere…

-         “Nerede kalmıştık?”

“Ah evet” Polonyalı sandığım üstat öncelikle İtalyan, bunu unutmayalım lütfen. Ah pardon, hazretin ismi Amadeo Preziosi. Ünlü bir oryantalist ressam kendisi… Burada hemen bir kısa açıklama yapma gereği duyuyorum. Oryantalizm, Doğu Bilimi, Şarkiyatçılık anlamına geliyor. Bugün itibarı ile Ortadoğu ile adlandırılan bölge Batı’ya göre doğu! Addedilerek, bölgeye ait tüm kültür, dil ve halkların incelendiği araştırmaya deniyor Oryantalizm… Burada bir nokta daha var belirtmem gereken. Gördüğüm kadarı ile söz konusu sanat bile olsa ya siyasete ya da ideolojilere çok rahatlıkla yataklık edebiliyor. Çünkü o döneme ait çoğu oryantalist eser de bir aşağılama, ucuz gösterme, basitleştirme çabası görülüyor.

İşte tam burada Amadeo Preziosi’nin diğerlerinden ayrıldığı farklılık su yüzüne çıkıveriyor. O döneme ait birçok ressama nazaran Preziosi gördüklerini olduğu gibi aktarıyor ve yine diğerlerinin aksine gelip yerleştiği İstanbul’da ömrünün sonuna kadar yaşıyor.

Öncelikle gelin hayatına kısa bir bakış atalım. Dedeleri korsan olan Preziosi, Malta doğumlu. Babası tarafından hukuk okusun diye okula gönderilen Preziosi, burada Giuseppe Hyzler’den resim dersleri alır. Akabinde zaman içinde oryantalizmin büyüsüne kapılanlardan olur ve 1–2 seneliğine kalmaya ve resmetmeye İstanbul’a gelir.

Yukarıda bahsettiğim gibi, 1–2 seneliğine gelen Preziosi kendisini o kadar bizden sayar ki

ömrünü burada tamamlar. Hatta ve hatta 1867 yılında Paris’te düzenlenen sergiye Osmanlı-Türk ressamı olarak katılır. 1882 yılında av dönüşü sonrasında bir kaza sonucu kendisini ağır biçimde yaralar ve aynı gün içinde vefat eder. Yeşilköy’deki evinin bahçesine gömülür.

Sn. İlber Ortaylı Hocam kendisi hakkında çok güzel yorumda bulunmuş.

“Kim ne derse desin, tarihçiler açısından bu resimler o dönemin fotoğrafçılarının çekimlerinden çok daha değerli çünkü hiçbir fotoğrafçı o resimlerdeki ruh halini yansıtamaz.
Nitekim Preziosi'nin resmettiği dükkânda oturup eskiciyle pazarlık eden esnafın yüzündeki tevazuuyla karışık kendini beğenmişlik, kuşağına sokulu divitle gösterdiği okuryazarlık fotoğrafla değil, ancak fırçayla verilebilir. Hiç kimse İstanbul esnafını, çarşıda gezinen halkı ve gururla at üstünde dikilen süvariyi bu kadar iyi tasvir edemez.”

Gerçekten de aşağıda göreceğiniz üzere çok güzel resmetmiş Preziosi. Çizimlerindeki detaylar hayret ve bir o kadar da merak uyandırıcı. Tarihimiz sadece padişahlardan ve savaşlardan ibaret öğretildiği üzere, bu tarz o dönemlere ait görsel eserlere ulaşmak gerçekten de hayranlık uyandırıcı… En azından şahsım adıma... Naçizane, bun uda sizlerle paylaşmak istedim.

Şimdi de sizleri Amadeo Preziosi gözü ile o döneme ait bir kısa seyir ile baş başa bırakıyorum. Kıyafetlerdeki çeşit ve detay, ortamlardaki doğallık gerçekten de göz kamaştırıcı!